Жүкті әйелдерге

Жүктілік — әйел өміріндегі ерекше кезең: ол ағзадағы елеулі өзгерістермен қатар жүреді және болашақ ана мен баланың денсаулығына мұқият қарауды талап етеді. Тоғыз ай бойы әйелдің ағзасы жаңа өмірдің дамуына бейімделеді, сондықтан медициналық тексерулерден уақтылы өту, дұрыс тамақтану, мамандардың ұсынымдарын орындау және өз көңіл күйіне қамқор болу маңызды.

Медициналық есепке ерте тұру және медицина мамандарының тұрақты бақылауында болу жүктіліктің сәтті өтуінің ең маңызды шарттарының бірі саналады. Бұл әйелдің денсаулығын бағалауға, ұрықтың дамуын қадағалауға, ықтимал асқынуларды уақтылы анықтауға және ана мен баланың денсаулығын сақтау үшін қажетті шараларды қолдануға мүмкіндік береді.

Жүктілік дегеніміз не және ол қалай өтеді?

Жүктілік — әйел ағзасында ұрық дамитын физиологиялық жағдай. Әдетте жүктілік соңғы етеккірдің бірінші күнінен бастап есептегенде шамамен 40 аптаға созылады. Мерзіміне қарай оны үш триместрге бөледі.

Әр триместрдің өз ерекшеліктері бар. Бала дамыған сайын әйел ағзасының қажеттіліктері өзгереді, сондықтан медициналық бақылау жүктіліктің бүкіл кезеңінде жүргізіледі.

Бірінші триместр — 1-аптадан 13-аптаға дейін

Бірінші триместр болашақ баланың қалыптасуындағы ең маңызды кезең саналады. Бұл уақытта ұрықтың негізгі мүшелері мен жүйелерінің негізі қаланып, жүктіліктің одан әрі дамуына қажетті плацента мен басқа да құрылымдар түзіледі.

Әйел ағзасында гормондық өзгерістер болады. Жүрек айну, құсу, иіске сезімталдықтың артуы, ұйқышылдық, тез шаршау, тәбет пен көңіл күйдің өзгеруі байқалуы мүмкін. Кейбір әйелдерде бұл белгілер айқын білінеді, ал басқалары өз хал-ахуалының өзгергенін байқамайды десе де болады.

Ерте мерзімде жүктілікті растап, есепке тұру үшін медициналық ұйымға жүгіну аса маңызды.

Алғаш келгенде медицина маманы әйел денсаулығының жалпы жағдайын бағалап, бұрын ауырған аурулары, алдыңғы жүктіліктері, қабылдап жүрген дәрілері және ықтимал қауіп факторлары туралы мәліметтерді нақтылайды. Қажетті талдаулар мен тексерулер тағайындалады, босанудың болжамды мерзімі анықталып, одан әрі бақылаудың жеке жоспары жасалады.

Болашақ анаға темекі шегуден және алкогольден бас тарту, маманның кеңесінсіз дәрі-дәрмек қабылдамау, толыққанды тамақтану мен демалу тәртібін сақтау ұсынылады. Фолий қышқылын және басқа да қажетті дәрумендерді қабылдау мәселесін медицина қызметкерімен талқылаған жөн.

Екінші триместр — 14-аптадан 27-аптаға дейін

Көптеген әйелдер екінші триместрде өздерін жақсырақ сезінеді. Жүрек айнуы азаюы мүмкін, күш-қуат көбейеді, іш біртіндеп үлкейеді. Бұл кезеңде ұрық белсенді өсуін жалғастырады, оның мүшелері мен жүйелері дамиды.

Көптеген болашақ аналар баланың қимылын сезе бастайды, әдетте бұл шамамен 16-апта мен 24-апта аралығында болады. Қимылдың алғаш білінетін мерзімі жеке ерекшеліктерге және алдыңғы жүктіліктерге байланысты әртүрлі болуы мүмкін.

Екінші триместрде тұрақты бақылауды жалғастыру, тағайындалған талдауларды тапсыру, артериялық қысымды қадағалау және жалпы хал-ахуалды бақылап отыру маңызды.

Медициналық ұсынымдарға сәйкес ультрадыбыстық зерттеу жүргізіледі: ол ұрықтың дамуын бағалауға және кейбір ықтимал ауытқуларды анықтауға мүмкіндік береді. Дәрігер әйелдің денсаулық жағдайы мен алдыңғы тексерулердің нәтижелерін ескеріп, қосымша зерттеулер де тағайындауы мүмкін.

Болашақ анаға теңгерімді тамақтану, қарсы көрсетілімдер болмаса, орташа дене белсенділігін сақтау және толыққанды ұйқыға көңіл бөлу ұсынылады.

Үшінші триместр — 28-аптадан босанғанға дейін

Үшінші триместр — жүктіліктің соңғы кезеңі: бұл кезде бала белсенді өсіп, салмақ қосады және дүниеге келуге дайындалады. Әйел тезірек шаршауы мүмкін, оның арқасы ауырып, аяғы ісінуі, қыжыл пайда болуы және ұйқысы бұзылуы мүмкін.

Бұл кезеңде артериялық қысымды бақылау, әйелдің жалпы жағдайын бағалау, ұрықтың өсуі мен орналасуын қадағалау, сондай-ақ ықтимал асқынулардың белгілерін уақтылы анықтау ерекше маңызды.

Медицина маманы қаншалықты жиі келу керегін анықтайды, тексерулер тағайындайды және хал-ахуалдағы қандай өзгерістерге ерекше назар аудару керегін түсіндіреді.

Үшінші триместрде босануға дайындықты, босану әрекетінің басталу белгілерін, перзентханаға жүгіну тәртібін және алаңдатарлық белгілер пайда болғанда не істеу керегін талқылау маңызды.

Болашақ анаға перзентханаға қажетті құжаттар мен заттарды алдын ала дайындап қою, емшекпен емізу және жаңа туған нәрестені күту туралы ақпарат алу ұсынылады.

Жүктілік бойынша есепке уақтылы тұру неге маңызды?

Жүктілік бойынша есепке тұру — әйелдің денсаулығын сақтауға және болашақ баланың қалыпты дамуына бағытталған жүйелі медициналық бақылаудың басы.

Жүктілік айтарлықтай шағымсыз өтіп жатса да, бұл дәрігердің назарын қажет ететін жағдайлар жоқ деген сөз емес. Кейбір асқынулар ерте сатысында белгісіз дерлік дамиды және оларды тек тексеру кезінде анықтауға болады.

Емханаға уақтылы жүгіну мыналарға мүмкіндік береді:

• жүктілікті растап, оның мерзімін анықтауға;
• болашақ ананың денсаулық жағдайын бағалауға;
• созылмалы аурулар мен қауіп факторларын анықтауға;
• кейбір жұқпалы ауруларды, анемияны және назар аударуды қажет ететін басқа да жағдайларды уақтылы анықтауға;
• ұрықтың өсуі мен дамуын қадағалауға;
• бақылау мен тексерулердің жеке жоспарын айқындауға;
• тамақтану, дене белсенділігі, дәрумендер мен дәрі-дәрмектер қабылдау бойынша ұсынымдар алуға;
• жүктіліктің ықтимал асқынуларын уақтылы анықтауға;
• босануға және босанғаннан кейінгі кезеңге дайындалуға.

Ерте бақылау созылмалы аурулары бар, алдыңғы жүктіліктері асқынумен өткен, көпұрықты жүктілігі бар және басқа да қауіп факторлары бар әйелдер үшін аса маңызды.

Емханаға қашан жүгіну керек?

Жүкті болуыңыз мүмкін деген күдік туса, медицина маманына жүгінуді кейінге қалдырмаған жөн.

Үйде жасалған жүктілік тесті оң нәтиже көрсетсе, өзіңізді жақсы сезініп, ешқандай шағым болмаса да, қабылдауға жазылу қажет.

Есепке тұру үшін бірінші триместрде, жүктілік расталғаннан кейін мүмкіндігінше ертерек жүгінген дұрыс. Есепке тұрудың нақты мерзімі мен тәртібі медициналық көмекті ұйымдастырудың қолданыстағы қағидаларында белгіленген.

Іштің білінуін, баланың алғашқы қимылын немесе хал-ахуалдың нашарлауын күтудің қажеті жоқ. Жүктіліктің алғашқы апталары ұрықтың дамуы мен қауіп факторларын уақтылы анықтау үшін өте маңызды.

Әйел жүкті екенін кешірек мерзімде білсе, емханаға мүмкіндігінше тезірек жүгіну қажет. Тексерулердің бір бөлігі бұрын жүргізілмеген болса да, медицина мамандары одан әрі бақылау жоспарын айқындайды.

Қабылдауға қалай жазылуға болады

Жүктілік кезінде қандай тексерулер жүргізіледі?

Қандай тексерулер қажет екені әр әйелге жеке анықталады: жүктілік мерзімі, денсаулық жағдайы және қолданыстағы клиникалық ұсынымдар ескеріледі.

Әдетте медициналық бақылау мыналарды қамтуы мүмкін:

1. Алғашқы қарап-тексеру

   Медицина маманы анамнез жинап, созылмалы аурулар, бұрын жасалған операциялар, алдыңғы жүктіліктер, аллергиялық реакциялар және қабылдап жүрген дәрілер туралы мәліметтерді нақтылайды.

2. Зертханалық зерттеулер

   Бақылаудың белгіленген тәртібіне сәйкес қажетті қан және несеп талдаулары, сондай-ақ жекелеген жұқпалы ауруларға және басқа да жағдайларға зерттеулер тағайындалады.

3. Артериялық қысымды өлшеу және жалпы жағдайды бағалау

   Тұрақты бақылау ауытқуларды, соның ішінде жүктіліктің ықтимал гипертензиялық асқынуларының белгілерін уақтылы анықтауға көмектеседі.

4. Ультрадыбыстық зерттеулер

   УДЗ ұрықтың дамуын бағалау, жүктілік мерзімін нақтылау және кейбір ықтимал ауытқуларды анықтау үшін ұсынылған мерзімдерде жүргізіледі.

5. Ұрықтың өсуі мен дамуын бағалау

   Жүктілік мерзімі ұлғайған сайын маман баланың дамуы мерзіміне сәйкес келетінін бағалайды және қажет болса қосымша зерттеулер тағайындайды.

6. Бейінді мамандардың кеңесі

   Медициналық көрсетілімдер болса, әйел терапевтке және басқа да мамандарға жіберілуі мүмкін.

7. Босануға дайындық

   Болашақ ана босану әрекетінің басталу белгілері, емшекпен емізу, жаңа туған нәрестені күту және шұғыл жағдайлар туындағанда не істеу керегі туралы ақпарат алады.

Зерттеулердің тізімі мен келу жиілігі әртүрлі болуы мүмкін екенін есте сақтау маңызды. Қажетті тағайындауларды медицина маманы анықтайды. Тексерулерден өз бетіңізше бас тартпаңыз және оларды дәрігер ұсынбаған зерттеулермен алмастырмаңыз.

Алғашқы қабылдауға қалай дайындалу керек?

Емханаға алғаш келуіңіз барынша нәтижелі болуы үшін қолыңыздағы медициналық құжаттарды алдын ала дайындап қойған жөн.

Мүмкіндігінше өзіңізбен бірге мыналарды ала келіңіз:

• жеке басты куәландыратын құжат;
• үйде жасалған жүктілік тестінің немесе басқа зерттеулердің нәтижелері, егер олар жасалған болса;
• созылмалы аурулар мен бұрын жасалған операциялар туралы медициналық құжаттар;
• бұрын тапсырылған талдаулар мен тексерулердің нәтижелері;
• қабылдап жүрген дәрілер, дәрумендер және тағамдық қоспалар туралы мәліметтер;
• соңғы етеккір басталған күн туралы мәлімет, егер оны білсеңіз.

Қабылдау кезінде жүктіліктің барысы, тамақтану, дене белсенділігі, қажетті тексерулер және хал-ахуалдағы ықтимал өзгерістер туралы сұрақ қоюдан тартынбаңыз.

Медицина маманы әйелдің денсаулығы туралы неғұрлым толық білсе, оның жеке қажеттіліктерін соғұрлым дәл анықтап, одан әрі бақылауды ұйымдастыруға болады.

Жүктілік кезіндегі дұрыс тамақтану және өмір салты

Салауатты өмір салты болашақ ананың өзін жақсы сезінуіне көмектеседі және баланың дамуына қолайлы жағдай жасайды.

Жүктілік кезінде бірнеше негізгі ережені ұстанған жөн.

• Толыққанды тамақтану. Рацион алуан түрлі болып, оған көкөністер, жемістер, тұтас дәнді өнімдер, ақуыз көздері және ағзаға қажетті қоректік заттар беретін басқа да өнімдер енуі керек.
• Сұйықтықты жеткілікті ішу. Қанша сұйықтық ішу керегін жеке қажеттілікке және медицина маманының ұсынымдарына қарай анықтаған жөн, әсіресе сұйықтықты шектеуді талап ететін аурулар болса.
• Дәрумендер мен микроэлементтерді қабылдау. Фолий қышқылын, темір және йод препараттарын, D дәруменін және басқа да қоспаларды қабылдау қажеттілігі ұсынымдар мен әйелдің денсаулық жағдайы ескеріліп анықталады. Дәрумендерді өз бетіңізше жоғары дозада қабылдамаңыз.
• Дене белсенділігі. Жүктілік қалыпты өтіп, қарсы көрсетілімдер болмаса, әдетте орташа дене белсенділігі ұсынылады. Жүктеменің қандай түрлері қолайлы екенін және қандай шектеулер барын дәрігермен талқылаңыз.
• Толыққанды ұйқы және демалыс. Күн тәртібін сақтау, шамадан тыс жүктемеден аулақ болу және күш-қуатты қалпына келтіруге жеткілікті көңіл бөлу маңызды.
• Зиянды әдеттерден бас тарту. Жүктілік кезінде алкогольді мүлдем ішпеу, темекі шегуді тастау және темекі түтінінен аулақ болу қажет. Сондай-ақ қабылдап жүрген барлық дәрілер мен тағамдық қоспалар туралы дәрігерге айту керек.
• Инфекциялардың алдын алу. Тамақ гигиенасы ережелерін сақтап, көкөніс пен жемісті мұқият жуу, қауіпті болуы мүмкін өнімдерді жемеу және жұқпалы аурулардың алдын алу жөніндегі ұсынымдарды ұстану керек.

Жүктілік ауру емес екенін, алайда ол денсаулыққа мұқият қарауды және медициналық ұсынымдарды орындауды талап ететінін есте сақтау қажет.

Жүктілік кезінде қандай белгілер байқалса, дереу көмекке жүгіну керек?

Болашақ ана қандай белгілер пайда болғанда дереу медициналық көмекке жүгіну керегін білуі маңызды.

Алаңдатарлық белгілерге уақтылы мән беру әйел мен баланың денсаулығы үшін шешуші рөл атқаруы мүмкін.

Болашақ ананың психологиялық жағдайы

Жүктілік тек дене өзгерістерімен ғана емес, эмоционалдық өзгерістермен де қатар жүреді. Әйел қуаныш, толқу, алаңдаушылық сезінуі және алдағы босанудан қорқуы мүмкін. Мұндай сезімдер әйел жүктілікті қалап жүрсе де пайда болуы мүмкін.

Болашақ ананың жақындарынан қолдау көріп, өз уайымын медицина маманымен талқылай алуы маңызды.

Егер алаңдаушылық тұрақты сипат алса, ұйқыны бұзса, күнделікті өмірге кедергі келтірсе немесе көңіл күйдің ұзақ уақыт түсіп жүруімен қатар жүрсе, бұл туралы дәрігерге айту қажет. Қажет болса, маман әрі қарай не істеу керегін анықтауға және тиісті қолдау ұйымдастыруға көмектеседі.

Көмек сұраудан ұялмаңыз. Әйелдің психологиялық саулығы ана мен бала денсаулығына қамқорлықтың маңызды бөлігі саналады.

Босануға дайындық

Босанудың болжамды күні жақындаған сайын болашақ ананың медицина маманымен іс-әрекет жоспарын алдын ала талқылап алғаны маңызды.

Босануға дайындалу кезінде мыналарды нақтылап алған жөн:

• босанудың болжамды мерзімі;
• босану әрекетінің басталу белгілері;
• перзентханаға қашан бару керек;
• қандай құжаттар мен заттарды дайындау керек;
• алаңдатарлық белгілер пайда болса, не істеу керек;
• емшекпен емізу бойынша қандай ұсынымдар бар;
• босанғаннан кейін ана мен баланың денсаулығын бақылауды қалай ұйымдастыру керек.

Дайындық алаңдаушылықты азайтуға және әртүрлі жағдайда не істеу керектігін жақсырақ түсінуге көмектеседі.

Сонымен қатар босанудың нақты күні болжамды күннен өзгеше болуы мүмкін екенін, ал жүктілік пен босануды жүргізу тактикасын медицина мамандары әйел мен баланың жағдайын ескере отырып айқындайтынын есте сақтау керек.

Жүктілікті жүргізудегі медицина мамандарының рөлі

Тұрақты бақылау жүктіліктің барысын қадағалауға ғана емес, болашақ анада өз әрекеттерінің дұрыс екеніне сенім қалыптастыруға да мүмкіндік береді.